歴史的には、ABC 予想は 1985 年に J. Oesterlé と D. Masser によって定式化されました。Oesterlé は楕円曲線の判別式と導手を比較する Szpiro 予想を研究する中でこの形の不等式に到達し、Masser はそれを ε \varepsilon ε を含む一般の形に整えました。背景には、次に述べる多項式の世界での定理があります。
Definition 2.1 (根基 )
正整数 n n n に対し、n n n を割り切る素数全体の積
rad ( n ) = ∏ p ∣ n , p : 素数 p \operatorname{rad}(n) = \prod_{p \mid n,\ p:\text{素数}} p rad ( n ) = p ∣ n , p : 素数 ∏ p を n n n の根基 (radical)と呼びます。空積の約束により rad ( 1 ) = 1 \operatorname{rad}(1) = 1 rad ( 1 ) = 1 とします。
素因数分解 n = p 1 e 1 ⋯ p k e k n = p_1^{e_1} \cdots p_k^{e_k} n = p 1 e 1 ⋯ p k e k (p i p_i p i は相異なる素数、e i ≥ 1 e_i \ge 1 e i ≥ 1 )に対して rad ( n ) = p 1 p 2 ⋯ p k \operatorname{rad}(n) = p_1 p_2 \cdots p_k rad ( n ) = p 1 p 2 ⋯ p k です。指数 e i e_i e i の情報は完全に捨てられます。したがって n n n が「高い冪をたくさん含む」ほど rad ( n ) \operatorname{rad}(n) rad ( n ) は n n n に比べて小さくなります。これが根基を使う理由です。
Example 2.2 (根基の計算 )
72 = 2 3 ⋅ 3 2 72 = 2^3 \cdot 3^2 72 = 2 3 ⋅ 3 2 なので rad ( 72 ) = 2 ⋅ 3 = 6 \operatorname{rad}(72) = 2 \cdot 3 = 6 rad ( 72 ) = 2 ⋅ 3 = 6 です。72 / rad ( 72 ) = 12 72/\operatorname{rad}(72) = 12 72/ rad ( 72 ) = 12 で、72 72 72 は根基よりずっと大きい数です。
1000 = 2 3 ⋅ 5 3 1000 = 2^3 \cdot 5^3 1000 = 2 3 ⋅ 5 3 なので rad ( 1000 ) = 10 \operatorname{rad}(1000) = 10 rad ( 1000 ) = 10 、2 21 ⋅ 23 2^{21} \cdot 23 2 21 ⋅ 23 の根基は 2 ⋅ 23 = 46 2 \cdot 23 = 46 2 ⋅ 23 = 46 です。一方 30 = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 30 = 2 \cdot 3 \cdot 5 30 = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 は平方因子を持たないので rad ( 30 ) = 30 \operatorname{rad}(30) = 30 rad ( 30 ) = 30 となり、根基は元の数に一致します。
Proposition 2.3 (根基の基本性質 )
m , n m, n m , n を正整数とします。次が成り立ちます。
rad ( n ) ∣ n \operatorname{rad}(n) \mid n rad ( n ) ∣ n 、特に rad ( n ) ≤ n \operatorname{rad}(n) \le n rad ( n ) ≤ n 。等号が成り立つのは n n n が平方因子を持たないとき、かつそのときに限る。
任意の正整数 k ≥ 1 k \ge 1 k ≥ 1 に対し rad ( n k ) = rad ( n ) \operatorname{rad}(n^k) = \operatorname{rad}(n) rad ( n k ) = rad ( n ) 。
rad ( m n ) ≤ rad ( m ) rad ( n ) \operatorname{rad}(mn) \le \operatorname{rad}(m)\operatorname{rad}(n) rad ( mn ) ≤ rad ( m ) rad ( n ) 。特に gcd ( m , n ) = 1 \gcd(m,n) = 1 g cd( m , n ) = 1 ならば等号 rad ( m n ) = rad ( m ) rad ( n ) \operatorname{rad}(mn) = \operatorname{rad}(m)\operatorname{rad}(n) rad ( mn ) = rad ( m ) rad ( n ) が成り立つ。
p 2 ∣ n p^2 \mid n p 2 ∣ n となる素数 p p p が存在すれば rad ( n ) ≤ n / p \operatorname{rad}(n) \le n/p rad ( n ) ≤ n / p 。
Proof(Proposition 2.3) n = p 1 e 1 ⋯ p k e k n = p_1^{e_1}\cdots p_k^{e_k} n = p 1 e 1 ⋯ p k e k と分解します。
(1) 各 i i i で e i ≥ 1 e_i \ge 1 e i ≥ 1 ですから p 1 ⋯ p k ∣ p 1 e 1 ⋯ p k e k p_1 \cdots p_k \mid p_1^{e_1}\cdots p_k^{e_k} p 1 ⋯ p k ∣ p 1 e 1 ⋯ p k e k 、つまり rad ( n ) ∣ n \operatorname{rad}(n) \mid n rad ( n ) ∣ n です。商は n / rad ( n ) = p 1 e 1 − 1 ⋯ p k e k − 1 n/\operatorname{rad}(n) = p_1^{e_1-1}\cdots p_k^{e_k-1} n / rad ( n ) = p 1 e 1 − 1 ⋯ p k e k − 1 で、これが 1 1 1 になるのは全ての e i = 1 e_i = 1 e i = 1 のとき、すなわち n n n が平方因子を持たないときに限ります。
(2) n k = p 1 k e 1 ⋯ p k k e k n^k = p_1^{ke_1}\cdots p_k^{ke_k} n k = p 1 k e 1 ⋯ p k k e k で、素因数の集合は n n n のそれと同じ(k e i ≥ 1 ke_i \ge 1 k e i ≥ 1 )ですから、根基は変わりません。
(3) m n mn mn の素因数は m m m の素因数か n n n の素因数のいずれかですから、rad ( m n ) \operatorname{rad}(mn) rad ( mn ) は rad ( m ) rad ( n ) \operatorname{rad}(m)\operatorname{rad}(n) rad ( m ) rad ( n ) を割り切ります。よって不等式が従います。gcd ( m , n ) = 1 \gcd(m,n)=1 g cd( m , n ) = 1 なら m m m と n n n に共通の素因数が無く、rad ( m ) \operatorname{rad}(m) rad ( m ) と rad ( n ) \operatorname{rad}(n) rad ( n ) の積に重複が生じないので等号です。
(4) p 2 ∣ n p^2 \mid n p 2 ∣ n なら、上の (1) の計算で p p p の指数が 2 2 2 以上、すなわち p ∣ n / rad ( n ) p \mid n/\operatorname{rad}(n) p ∣ n / rad ( n ) です。よって n / rad ( n ) ≥ p n/\operatorname{rad}(n) \ge p n / rad ( n ) ≥ p 、つまり rad ( n ) ≤ n / p \operatorname{rad}(n) \le n/p rad ( n ) ≤ n / p となります。
∎ 性質 (2) が重要です。n n n をどれだけ高い冪に上げても根基は増えません。だから「c c c が rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) より大きい」という現象は、a , b , c a,b,c a , b , c のどこかに高い冪が潜んでいることの証拠になります。
Definition 3.1 (ABC三つ組 )
正整数の三つ組 ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) が
a + b = c , gcd ( a , b ) = 1 a + b = c, \qquad \gcd(a,b) = 1 a + b = c , g cd( a , b ) = 1 を満たすとき、( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) を ABC 三つ組 と呼びます。
Lemma 3.2 (互いに素性は自動的に伝播する )
( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) が ABC 三つ組ならば、gcd ( a , c ) = gcd ( b , c ) = 1 \gcd(a,c) = \gcd(b,c) = 1 g cd( a , c ) = g cd( b , c ) = 1 、すなわち a , b , c a,b,c a , b , c は対ごとに互いに素です。
Proof(Lemma 3.2) 素数 p p p が a a a と c c c をともに割り切るとします。b = c − a b = c - a b = c − a ですから p ∣ b p \mid b p ∣ b となり、p p p は a a a と b b b の公約数です。これは gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 に矛盾します。よって gcd ( a , c ) = 1 \gcd(a,c)=1 g cd( a , c ) = 1 。gcd ( b , c ) = 1 \gcd(b,c)=1 g cd( b , c ) = 1 も a = c − b a = c-b a = c − b を使って同様です。
∎ この補題により、Proposition 2.3 の (3) が使えて rad ( a b c ) = rad ( a ) rad ( b ) rad ( c ) \operatorname{rad}(abc) = \operatorname{rad}(a)\operatorname{rad}(b)\operatorname{rad}(c) rad ( ab c ) = rad ( a ) rad ( b ) rad ( c ) が成り立ちます。以後、断りなくこの分解を使います。
Example 3.3 (もっとも有名な三つ組 1 + 8 = 9 )
( a , b , c ) = ( 1 , 8 , 9 ) (a,b,c) = (1,8,9) ( a , b , c ) = ( 1 , 8 , 9 ) は gcd ( 1 , 8 ) = 1 \gcd(1,8)=1 g cd( 1 , 8 ) = 1 より ABC 三つ組です。a b c = 72 = 2 3 ⋅ 3 2 abc = 72 = 2^3\cdot 3^2 ab c = 72 = 2 3 ⋅ 3 2 ですから Example 2.2 より rad ( a b c ) = 6 \operatorname{rad}(abc) = 6 rad ( ab c ) = 6 で、
c = 9 > 6 = rad ( a b c ) c = 9 > 6 = \operatorname{rad}(abc) c = 9 > 6 = rad ( ab c ) となります。8 = 2 3 8 = 2^3 8 = 2 3 と 9 = 3 2 9 = 3^2 9 = 3 2 がともに高い冪であるために根基が小さく潰れ、c c c が根基を追い越しました。連続する冪 8 , 9 8, 9 8 , 9 の存在(カタラン予想、現在は Mihăilescu の定理)が、そのままこの現象の源になっています。
Example 3.4 (質の高い小さな例 )
2400 = 2 5 ⋅ 3 ⋅ 5 2 2400 = 2^5 \cdot 3 \cdot 5^2 2400 = 2 5 ⋅ 3 ⋅ 5 2 と 1 1 1 を足すと 2401 = 7 4 2401 = 7^4 2401 = 7 4 です。( 1 , 2400 , 2401 ) (1, 2400, 2401) ( 1 , 2400 , 2401 ) は ABC 三つ組で、
rad ( 1 ⋅ 2400 ⋅ 2401 ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅ 7 = 210. \operatorname{rad}(1 \cdot 2400 \cdot 2401) = 2 \cdot 3 \cdot 5 \cdot 7 = 210 . rad ( 1 ⋅ 2400 ⋅ 2401 ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅ 7 = 210. c = 2401 c = 2401 c = 2401 は rad ( a b c ) = 210 \operatorname{rad}(abc) = 210 rad ( ab c ) = 210 の 11 11 11 倍以上です。より精密には 210 1.45 ≈ 2329 < 2401 < 2457 ≈ 210 1.46 210^{1.45} \approx 2329 < 2401 < 2457 \approx 210^{1.46} 21 0 1.45 ≈ 2329 < 2401 < 2457 ≈ 21 0 1.46 ですから、c > rad ( a b c ) 1.45 c > \operatorname{rad}(abc)^{1.45} c > rad ( ab c ) 1.45 が成り立っています。このような三つ組は非常に稀です。
Example 3.3 と Example 3.4 は「c ≤ rad ( a b c ) c \le \operatorname{rad}(abc) c ≤ rad ( ab c ) 」が偽であることを示しています。しかしそれだけなら例外が有限個かもしれません。実際には無限にあります。
Proof(Proposition 3.5) n ≥ 1 n \ge 1 n ≥ 1 に対して
a = 1 , b = 2 6 n − 1 , c = 2 6 n a = 1, \qquad b = 2^{6n} - 1, \qquad c = 2^{6n} a = 1 , b = 2 6 n − 1 , c = 2 6 n とおきます。gcd ( 1 , b ) = 1 \gcd(1, b) = 1 g cd( 1 , b ) = 1 ですから ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) は ABC 三つ組です。
まず 9 ∣ b 9 \mid b 9 ∣ b を示します。2 6 = 64 = 7 ⋅ 9 + 1 2^6 = 64 = 7 \cdot 9 + 1 2 6 = 64 = 7 ⋅ 9 + 1 なので 2 6 ≡ 1 ( m o d 9 ) 2^6 \equiv 1 \pmod 9 2 6 ≡ 1 ( mod 9 ) 、したがって 合同式の四則(Proposition 3.3)[Congruences and Fermat's Little Theorem] より 2 6 n = ( 2 6 ) n ≡ 1 ( m o d 9 ) 2^{6n} = (2^6)^n \equiv 1 \pmod 9 2 6 n = ( 2 6 ) n ≡ 1 ( mod 9 ) 、つまり 9 ∣ 2 6 n − 1 = b 9 \mid 2^{6n}-1 = b 9 ∣ 2 6 n − 1 = b です。すると 3 2 ∣ b 3^2 \mid b 3 2 ∣ b ですから Proposition 2.3 の (4) を素数 p = 3 p=3 p = 3 に適用して
rad ( b ) ≤ b 3 \operatorname{rad}(b) \le \frac{b}{3} rad ( b ) ≤ 3 b を得ます。次に b b b は奇数、c = 2 6 n c = 2^{6n} c = 2 6 n の根基は 2 2 2 ですから、Proposition 2.3 の (3) と a = 1 a=1 a = 1 より
rad ( a b c ) = rad ( b ) ⋅ rad ( c ) = 2 rad ( b ) ≤ 2 b 3 < 2 c 3 < c . \operatorname{rad}(abc) = \operatorname{rad}(b)\cdot \operatorname{rad}(c) = 2\operatorname{rad}(b) \le \frac{2b}{3} < \frac{2c}{3} < c . rad ( ab c ) = rad ( b ) ⋅ rad ( c ) = 2 rad ( b ) ≤ 3 2 b < 3 2 c < c . よってすべての n n n で rad ( a b c ) < 2 3 c \operatorname{rad}(abc) < \tfrac23 c rad ( ab c ) < 3 2 c 、特に c > rad ( a b c ) c > \operatorname{rad}(abc) c > rad ( ab c ) が成り立ちます。c = 2 6 n c = 2^{6n} c = 2 6 n は n n n とともにいくらでも大きくなるので、これらは相異なる三つ組の無限列を与えます。
なお、n = 1 n=1 n = 1 の場合を書き下すと 1 + 63 = 64 1 + 63 = 64 1 + 63 = 64 、rad ( 1 ⋅ 63 ⋅ 64 ) = 3 ⋅ 7 ⋅ 2 = 42 < 2 3 ⋅ 64 = 42.67 \operatorname{rad}(1\cdot 63\cdot 64) = 3\cdot7\cdot2 = 42 < \tfrac23\cdot 64 = 42.67 rad ( 1 ⋅ 63 ⋅ 64 ) = 3 ⋅ 7 ⋅ 2 = 42 < 3 2 ⋅ 64 = 42.67 となり、確かに主張どおりです。
∎ Axiom 3.7 (ABC予想(Masser–Oesterlé, 1985) )
任意の実数 ε > 0 \varepsilon > 0 ε > 0 に対して、
c > rad ( a b c ) 1 + ε c > \operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} c > rad ( ab c ) 1 + ε を満たす ABC 三つ組 ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) は高々有限個しか存在しない。
実際に使うときは、有限性ではなく明示的な不等式の形が便利です。両者は同値です。
Proof(Proposition 3.9) (i) ⇒ \Rightarrow ⇒ (ii)。 ε > 0 \varepsilon > 0 ε > 0 を固定します。(i) より、c > rad ( a b c ) 1 + ε c > \operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} c > rad ( ab c ) 1 + ε を満たす三つ組の集合 S ε S_\varepsilon S ε は有限です。そこで
K ε = 2 + max ( a , b , c ) ∈ S ε c rad ( a b c ) 1 + ε K_\varepsilon = 2 + \max_{(a,b,c)\in S_\varepsilon} \frac{c}{\operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon}} K ε = 2 + ( a , b , c ) ∈ S ε max rad ( ab c ) 1 + ε c とおきます(S ε = ∅ S_\varepsilon = \varnothing S ε = ∅ のときは最大値を 0 0 0 と読み、K ε = 2 K_\varepsilon = 2 K ε = 2 とします)。S ε S_\varepsilon S ε が有限なので最大値は存在し、K ε ≥ 2 ≥ 1 K_\varepsilon \ge 2 \ge 1 K ε ≥ 2 ≥ 1 です。任意の三つ組 ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) について、( a , b , c ) ∈ S ε (a,b,c) \in S_\varepsilon ( a , b , c ) ∈ S ε なら定義より c ≤ ( K ε − 2 ) rad ( a b c ) 1 + ε < K ε rad ( a b c ) 1 + ε c \le (K_\varepsilon - 2)\operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} < K_\varepsilon \operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} c ≤ ( K ε − 2 ) rad ( ab c ) 1 + ε < K ε rad ( ab c ) 1 + ε 、( a , b , c ) ∉ S ε (a,b,c)\notin S_\varepsilon ( a , b , c ) ∈ / S ε なら c ≤ rad ( a b c ) 1 + ε < K ε rad ( a b c ) 1 + ε c \le \operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} < K_\varepsilon\operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} c ≤ rad ( ab c ) 1 + ε < K ε rad ( ab c ) 1 + ε です。いずれの場合も (ii) の不等式が成り立ちます。
(ii) ⇒ \Rightarrow ⇒ (i)。 ε > 0 \varepsilon > 0 ε > 0 を固定し、R = rad ( a b c ) R = \operatorname{rad}(abc) R = rad ( ab c ) と略記します。c > R 1 + ε c > R^{1+\varepsilon} c > R 1 + ε を満たす三つ組を任意に取ります。(ii) を ε / 2 \varepsilon/2 ε /2 に対して適用すると、定数 K = K ε / 2 K = K_{\varepsilon/2} K = K ε /2 があって c < K R 1 + ε / 2 c < K R^{1+\varepsilon/2} c < K R 1 + ε /2 です。二つを合わせると
R 1 + ε < c < K R 1 + ε / 2 ⟹ R ε / 2 < K ⟹ R < K 2 / ε . R^{1+\varepsilon} < c < K R^{1+\varepsilon/2}
\quad\Longrightarrow\quad
R^{\varepsilon/2} < K
\quad\Longrightarrow\quad
R < K^{2/\varepsilon}. R 1 + ε < c < K R 1 + ε /2 ⟹ R ε /2 < K ⟹ R < K 2/ ε . したがって R R R は ε \varepsilon ε だけで決まる定数で上から抑えられ、ふたたび c < K R 1 + ε / 2 < K ⋅ K ( 2 / ε ) ( 1 + ε / 2 ) c < K R^{1+\varepsilon/2} < K\cdot K^{(2/\varepsilon)(1+\varepsilon/2)} c < K R 1 + ε /2 < K ⋅ K ( 2/ ε ) ( 1 + ε /2 ) より c c c も抑えられます。c c c の上界を B B B とすると、a + b = c ≤ B a + b = c \le B a + b = c ≤ B を満たす正整数の組 ( a , b ) (a,b) ( a , b ) は高々 B 2 B^2 B 2 個しかありませんから、例外的な三つ組は有限個です。
∎ 例外の「ひどさ」を測る標準的な指標を導入します。
Definition 3.10 (ABC三つ組の質 )
ABC 三つ組 ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) で c ≥ 2 c \ge 2 c ≥ 2 となるものに対し、
q ( a , b , c ) = log c log rad ( a b c ) q(a,b,c) = \frac{\log c}{\log \operatorname{rad}(abc)} q ( a , b , c ) = log rad ( ab c ) log c を三つ組の質 (quality)と呼びます。
定義から c = rad ( a b c ) q c = \operatorname{rad}(abc)^{q} c = rad ( ab c ) q ですから、q > 1 + ε q > 1+\varepsilon q > 1 + ε であることと c > rad ( a b c ) 1 + ε c > \operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon} c > rad ( ab c ) 1 + ε であることは同値です。よって ABC 予想は「任意の ε > 0 \varepsilon>0 ε > 0 に対し q > 1 + ε q > 1+\varepsilon q > 1 + ε となる三つ組は有限個」と言い換えられます。
現在知られている質の高い三つ組を挙げます。第 1 位は E. Reyssat、第 2 位・第 3 位は B. de Weger による発見です。
順位 a a a b b b c c c rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) q q q 1 2 2 2 3 10 ⋅ 109 3^{10}\cdot 109 3 10 ⋅ 109 23 5 23^5 2 3 5 15042 15042 15042 1.6299 1.6299 1.6299 2 11 2 11^2 1 1 2 3 2 ⋅ 5 6 ⋅ 7 3 3^2\cdot 5^6\cdot 7^3 3 2 ⋅ 5 6 ⋅ 7 3 2 21 ⋅ 23 2^{21}\cdot 23 2 21 ⋅ 23 53130 53130 53130 1.6260 1.6260 1.6260 3 19 ⋅ 1307 19\cdot 1307 19 ⋅ 1307 7 ⋅ 29 2 ⋅ 31 8 7\cdot 29^2\cdot 31^8 7 ⋅ 2 9 2 ⋅ 3 1 8 2 8 ⋅ 3 22 ⋅ 5 4 2^8\cdot 3^{22}\cdot 5^4 2 8 ⋅ 3 22 ⋅ 5 4 4688222070 4688222070 4688222070 1.6235 1.6235 1.6235 4 283 283 283 5 11 ⋅ 13 2 5^{11}\cdot 13^2 5 11 ⋅ 1 3 2 2 8 ⋅ 3 8 ⋅ 17 3 2^8\cdot 3^8\cdot 17^3 2 8 ⋅ 3 8 ⋅ 1 7 3 1876290 1876290 1876290 1.5808 1.5808 1.5808 5 1 1 1 2 ⋅ 3 7 2\cdot 3^7 2 ⋅ 3 7 5 4 ⋅ 7 5^4\cdot 7 5 4 ⋅ 7 210 210 210 1.5679 1.5679 1.5679
第 1 位を確かめておきます。3 10 = 59049 3^{10} = 59049 3 10 = 59049 、59049 ⋅ 109 = 6436341 59049 \cdot 109 = 6436341 59049 ⋅ 109 = 6436341 、23 5 = 6436343 23^5 = 6436343 2 3 5 = 6436343 で、確かに 2 + 6436341 = 6436343 2 + 6436341 = 6436343 2 + 6436341 = 6436343 です。根基は 2 ⋅ 3 ⋅ 109 ⋅ 23 = 15042 2\cdot 3\cdot 109\cdot 23 = 15042 2 ⋅ 3 ⋅ 109 ⋅ 23 = 15042 、質は log 6436343 / log 15042 = 15.6776 / 9.6186 = 1.6299 \log 6436343/\log 15042 = 15.6776/9.6186 = 1.6299 log 6436343/ log 15042 = 15.6776/9.6186 = 1.6299 です。第 5 位は 1 + 4374 = 4375 1 + 4374 = 4375 1 + 4374 = 4375 、rad = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅ 7 = 210 \operatorname{rad} = 2\cdot3\cdot5\cdot7 = 210 rad = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅ 7 = 210 、log 4375 / log 210 = 8.3838 / 5.3471 = 1.5679 \log 4375/\log 210 = 8.3838/5.3471 = 1.5679 log 4375/ log 210 = 8.3838/5.3471 = 1.5679 です。
1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 質 q = log c / log rad(abc) 1 + 8 = 9(q ≈ 1.226) 1 + 2400 = 2401(q ≈ 1.456) 1 + 4374 = 4375(q ≈ 1.568) 記録 q ≈ 1.630
既知の ABC 三つ組の質。右へ行くほど「例外的」。 分散計算プロジェクト ABC@Home などにより、c c c が 10 18 10^{18} 1 0 18 程度までの三つ組は網羅的に調べられていますが、質が 1.6 1.6 1.6 を超えるものは上の 3 組しか見つかっていません。ABC 予想が正しければ、q q q の値は 1 1 1 に集積し、1.6 1.6 1.6 以上の三つ組は全部で有限個のはずです。逆に、q q q がいくらでも大きくなる三つ組の族を 1 つでも構成できれば、予想は反証されます。
ABC 予想の魅力は、その帰結の広さにあります。仮定するだけで、独立に見えた多くのディオファントス問題が数行で片付きます。
flowchart TD
ABC["ABC予想"] --> FLT["漸近的フェルマーの最終定理"]
ABC --> FC["フェルマー・カタラン方程式の有限性"]
ABC --> CAT["カタラン型方程式の有限性"]
ABC --> HALL["Hall予想の弱形"]
ABC --> SZP["Szpiro予想(判別式と導手)"]
ABC --> MOR["Mordell予想の有効化(Elkies)"]
ABC --> WIE["非Wieferich素数の無限性(Silverman)"]
SZP --> ELL["楕円曲線とモジュラー形式の理論"] ABC予想から従う主な結果 Theorem 4.1 (ABC予想から従う漸近的フェルマー )
Axiom 3.7 を仮定します。このとき定数 N N N が存在して、n ≥ N n \ge N n ≥ N なるすべての整数 n n n に対し、方程式
x n + y n = z n x^n + y^n = z^n x n + y n = z n は正整数解 ( x , y , z ) (x,y,z) ( x , y , z ) を持ちません。
Proof(Theorem 4.1) n ≥ 5 n \ge 5 n ≥ 5 とし、x n + y n = z n x^n + y^n = z^n x n + y n = z n が正整数解を持つとします。d = gcd ( x , y ) d = \gcd(x,y) d = g cd( x , y ) とおくと d n ∣ x n + y n = z n d^n \mid x^n + y^n = z^n d n ∣ x n + y n = z n であり、素因数を比較すれば d ∣ z d \mid z d ∣ z が従うので、x , y , z x,y,z x , y , z を d d d で割ることにより gcd ( x , y ) = 1 \gcd(x,y)=1 g cd( x , y ) = 1 と仮定してよいです。
a = x n a = x^n a = x n , b = y n b = y^n b = y n , c = z n c = z^n c = z n とおきます。gcd ( x , y ) = 1 \gcd(x,y)=1 g cd( x , y ) = 1 より gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 で、a + b = c a+b=c a + b = c ですから ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) は ABC 三つ組です(Definition 3.1 )。Proposition 2.3 の (2) と (3)、および Lemma 3.2 より
rad ( a b c ) = rad ( x n y n z n ) = rad ( x y z ) ≤ x y z . \operatorname{rad}(abc) = \operatorname{rad}(x^n y^n z^n) = \operatorname{rad}(xyz) \le xyz . rad ( ab c ) = rad ( x n y n z n ) = rad ( x y z ) ≤ x y z . さらに x n = z n − y n < z n x^n = z^n - y^n < z^n x n = z n − y n < z n から x < z x < z x < z 、同様に y < z y < z y < z なので x y z < z 3 xyz < z^3 x y z < z 3 、すなわち rad ( a b c ) < z 3 \operatorname{rad}(abc) < z^3 rad ( ab c ) < z 3 です。
Proposition 3.9 の (ii) を ε = 1 / 3 \varepsilon = 1/3 ε = 1/3 に対して適用すると、定数 K = K 1 / 3 ≥ 1 K = K_{1/3} \ge 1 K = K 1/3 ≥ 1 があって
z n = c < K rad ( a b c ) 4 / 3 < K ( z 3 ) 4 / 3 = K z 4 . z^n = c < K \operatorname{rad}(abc)^{4/3} < K (z^3)^{4/3} = K z^4 . z n = c < K rad ( ab c ) 4/3 < K ( z 3 ) 4/3 = K z 4 . したがって z n − 4 < K z^{n-4} < K z n − 4 < K です。n ≥ 5 n \ge 5 n ≥ 5 なら n − 4 ≥ 1 n - 4 \ge 1 n − 4 ≥ 1 かつ z ≥ 2 z \ge 2 z ≥ 2 (z > x ≥ 1 z > x \ge 1 z > x ≥ 1 より)ですから
2 n − 4 ≤ z n − 4 < K ⟹ n < 4 + log 2 K . 2^{n-4} \le z^{n-4} < K
\quad\Longrightarrow\quad
n < 4 + \log_2 K . 2 n − 4 ≤ z n − 4 < K ⟹ n < 4 + log 2 K . そこで N = max ( 5 , 4 + log 2 K ) N = \max(5,\ 4 + \log_2 K) N = max ( 5 , 4 + log 2 K ) とおけば、n ≥ N n \ge N n ≥ N に対して解は存在しません。
∎ フェルマー方程式の指数を 3 つとも別々にした一般化を考えます。
Theorem 4.3 (ABC予想から従うフェルマー・カタラン方程式の有限性 )
Axiom 3.7 を仮定します。x , y , z x,y,z x , y , z を正整数、p , q , r p,q,r p , q , r を 2 2 2 以上の整数とし、
x p + y q = z r , gcd ( x , y ) = 1 , 1 p + 1 q + 1 r < 1 x^p + y^q = z^r, \qquad \gcd(x,y) = 1, \qquad \frac{1}{p}+\frac{1}{q}+\frac{1}{r} < 1 x p + y q = z r , g cd( x , y ) = 1 , p 1 + q 1 + r 1 < 1 を満たすものを考えます。このとき、値の三つ組 ( x p , y q , z r ) (x^p,\, y^q,\, z^r) ( x p , y q , z r ) として数えると、そのようなものは全体で有限個しか存在しません。
Proof(Theorem 4.3) a = x p a = x^p a = x p , b = y q b = y^q b = y q , c = z r c = z^r c = z r とおくと、gcd ( x , y ) = 1 \gcd(x,y)=1 g cd( x , y ) = 1 より gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 で a + b = c a+b=c a + b = c ですから、( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) は ABC 三つ組です。θ = 1 / p + 1 / q + 1 / r \theta = 1/p+1/q+1/r θ = 1/ p + 1/ q + 1/ r と書きます。
第 1 段:θ ≤ 41 / 42 \theta \le 41/42 θ ≤ 41/42 。 p , q , r ≥ 2 p,q,r \ge 2 p , q , r ≥ 2 を大きさの順に並べ替えて p ′ ≤ q ′ ≤ r ′ p' \le q' \le r' p ′ ≤ q ′ ≤ r ′ とします(θ \theta θ は入れ替えで不変です)。p ′ ≥ 4 p' \ge 4 p ′ ≥ 4 なら θ ≤ 3 / 4 \theta \le 3/4 θ ≤ 3/4 。p ′ = 3 p'=3 p ′ = 3 のとき、q ′ = 3 q'=3 q ′ = 3 なら 1 / r ′ < 1 − 2 / 3 = 1 / 3 1/r' < 1-2/3 = 1/3 1/ r ′ < 1 − 2/3 = 1/3 より r ′ ≥ 4 r' \ge 4 r ′ ≥ 4 で θ ≤ 2 / 3 + 1 / 4 = 11 / 12 \theta \le 2/3+1/4 = 11/12 θ ≤ 2/3 + 1/4 = 11/12 、q ′ ≥ 4 q'\ge 4 q ′ ≥ 4 なら θ ≤ 1 / 3 + 1 / 4 + 1 / 4 = 5 / 6 \theta \le 1/3+1/4+1/4 = 5/6 θ ≤ 1/3 + 1/4 + 1/4 = 5/6 。p ′ = 2 p'=2 p ′ = 2 のとき、q ′ = 2 q'=2 q ′ = 2 だと θ ≥ 1 \theta \ge 1 θ ≥ 1 となり仮定に反するので q ′ ≥ 3 q' \ge 3 q ′ ≥ 3 。q ′ = 3 q'=3 q ′ = 3 なら 1 / r ′ < 1 − 5 / 6 = 1 / 6 1/r' < 1 - 5/6 = 1/6 1/ r ′ < 1 − 5/6 = 1/6 より r ′ ≥ 7 r' \ge 7 r ′ ≥ 7 で θ ≤ 1 / 2 + 1 / 3 + 1 / 7 = 41 / 42 \theta \le 1/2+1/3+1/7 = 41/42 θ ≤ 1/2 + 1/3 + 1/7 = 41/42 、q ′ = 4 q'=4 q ′ = 4 なら 1 / r ′ < 1 / 4 1/r' < 1/4 1/ r ′ < 1/4 より r ′ ≥ 5 r'\ge 5 r ′ ≥ 5 で θ ≤ 1 / 2 + 1 / 4 + 1 / 5 = 19 / 20 \theta \le 1/2+1/4+1/5 = 19/20 θ ≤ 1/2 + 1/4 + 1/5 = 19/20 、q ′ ≥ 5 q'\ge 5 q ′ ≥ 5 なら θ ≤ 1 / 2 + 1 / 5 + 1 / 5 = 9 / 10 \theta \le 1/2+1/5+1/5 = 9/10 θ ≤ 1/2 + 1/5 + 1/5 = 9/10 。以上のいずれの値も 41 / 42 41/42 41/42 以下です。
第 2 段:根基の評価。 c = a + b > a c = a+b > a c = a + b > a かつ c > b c > b c > b ですから x p < c x^p < c x p < c , y q < c y^q < c y q < c , z r = c z^r = c z r = c 、したがって
x < c 1 / p , y < c 1 / q , z = c 1 / r . x < c^{1/p}, \qquad y < c^{1/q}, \qquad z = c^{1/r} . x < c 1/ p , y < c 1/ q , z = c 1/ r . Proposition 2.3 より rad ( a b c ) = rad ( x p y q z r ) = rad ( x y z ) ≤ x y z < c 1 / p + 1 / q + 1 / r = c θ ≤ c 41 / 42 \operatorname{rad}(abc) = \operatorname{rad}(x^p y^q z^r) = \operatorname{rad}(xyz) \le xyz < c^{1/p+1/q+1/r} = c^{\theta} \le c^{41/42} rad ( ab c ) = rad ( x p y q z r ) = rad ( x y z ) ≤ x y z < c 1/ p + 1/ q + 1/ r = c θ ≤ c 41/42 。
第 3 段:ABC の適用。 Proposition 3.9 の (ii) を ε = 1 / 42 \varepsilon = 1/42 ε = 1/42 に対して用いると、定数 K = K 1 / 42 K = K_{1/42} K = K 1/42 があって
c < K rad ( a b c ) 43 / 42 < K ( c 41 / 42 ) 43 / 42 = K c 1763 / 1764 . c < K \operatorname{rad}(abc)^{43/42} < K \left(c^{41/42}\right)^{43/42} = K\, c^{1763/1764} . c < K rad ( ab c ) 43/42 < K ( c 41/42 ) 43/42 = K c 1763/1764 . 1763 / 1764 < 1 1763/1764 < 1 1763/1764 < 1 なので c 1 / 1764 < K c^{1/1764} < K c 1/1764 < K 、すなわち c < K 1764 c < K^{1764} c < K 1764 です。この上界は p , q , r p,q,r p , q , r にも x , y , z x,y,z x , y , z にも依存しません。
c ≤ K 1764 = : B c \le K^{1764} =: B c ≤ K 1764 =: B が分かれば、a + b = c a+b=c a + b = c を満たす正整数の組は高々 B 2 B^2 B 2 個ですから、値の三つ組 ( a , b , c ) = ( x p , y q , z r ) (a,b,c) = (x^p,y^q,z^r) ( a , b , c ) = ( x p , y q , z r ) は有限個です。
∎ Example 4.5 (既知の解 )
x , y , z ≥ 2 x,y,z \ge 2 x , y , z ≥ 2 、1 / p + 1 / q + 1 / r < 1 1/p+1/q+1/r < 1 1/ p + 1/ q + 1/ r < 1 の条件下で知られている解は、次の 4 つを含めて 9 組だけです(この 4 つは直接計算で確かめられます)。
2 5 + 7 2 = 32 + 49 = 81 = 3 4 , 7 3 + 13 2 = 343 + 169 = 512 = 2 9 , 2 7 + 17 3 = 128 + 4913 = 5041 = 71 2 , 3 5 + 11 4 = 243 + 14641 = 14884 = 122 2 . \begin{aligned}
2^5 + 7^2 &= 32 + 49 = 81 = 3^4, \\
7^3 + 13^2 &= 343 + 169 = 512 = 2^9, \\
2^7 + 17^3 &= 128 + 4913 = 5041 = 71^2, \\
3^5 + 11^4 &= 243 + 14641 = 14884 = 122^2 .
\end{aligned} 2 5 + 7 2 7 3 + 1 3 2 2 7 + 1 7 3 3 5 + 1 1 4 = 32 + 49 = 81 = 3 4 , = 343 + 169 = 512 = 2 9 , = 128 + 4913 = 5041 = 7 1 2 , = 243 + 14641 = 14884 = 12 2 2 . 残りの 5 組はいずれも c c c が 10 9 10^9 1 0 9 を超える大きな解です。これに x = 1 x = 1 x = 1 を許した 1 + 2 3 = 3 2 1 + 2^3 = 3^2 1 + 2 3 = 3 2 を加えた「これら 10 組で全部だろう」というのがフェルマー・カタラン予想で、Theorem 4.3 はそれが少なくとも有限個 であることを保証します。指数がすべて 2 2 2 以上でも 1 / p + 1 / q + 1 / r ≥ 1 1/p+1/q+1/r \ge 1 1/ p + 1/ q + 1/ r ≥ 1 の場合(たとえば p = q = r = 3 p=q=r=3 p = q = r = 3 以外の ( 2 , 2 , r ) (2,2,r) ( 2 , 2 , r ) , ( 2 , 3 , 3 ) (2,3,3) ( 2 , 3 , 3 ) など)には無限個の解を持ちうるので、条件 θ < 1 \theta < 1 θ < 1 は本質的です。
ABC 予想からは、次のような結果も従います。証明のスタイルはどれも「与えられた方程式から ABC 三つ組を作り、根基を上から抑えて予想の不等式に代入する」というものです。
帰結 内容 出典・所在 漸近的フェルマー 十分大きい n n n で x n + y n = z n x^n+y^n=z^n x n + y n = z n は解を持たない Theorem 4.1 フェルマー・カタラン 1 / p + 1 / q + 1 / r < 1 1/p+1/q+1/r < 1 1/ p + 1/ q + 1/ r < 1 の冪の三つ組は有限個Theorem 4.3 カタラン型方程式 x p − y q = 1 x^p - y^q = 1 x p − y q = 1 (p , q ≥ 2 p,q\ge 2 p , q ≥ 2 )の解は有限個Exercise 7.2 Hall 予想(弱形) ∣ x 3 − y 2 ∣ ≥ κ δ x 1 / 2 − δ \lvert x^3-y^2\rvert \ge \kappa_\delta\, x^{1/2-\delta} ∣ x 3 − y 2 ∣ ≥ κ δ x 1/2 − δ Exercise 7.4 Szpiro 予想 楕円曲線の判別式が導手の 6 + ε 6+\varepsilon 6 + ε 乗で抑えられる Appendix 非 Wieferich 素数 2 p − 1 ≢ 1 ( m o d p 2 ) 2^{p-1}\not\equiv 1 \pmod{p^2} 2 p − 1 ≡ 1 ( mod p 2 ) なる素数 p p p が無限に存在Silverman (1988) 連続する powerful 数 3 つ連続する powerful 数は有限個しかない Granville–Tucker Mordell 予想の有効化 種数 ≥ 2 \ge 2 ≥ 2 の曲線の有理点の高さに明示的上界 Elkies (1991) Brocard の問題 n ! + 1 = m 2 n!+1 = m^2 n ! + 1 = m 2 の解は有限個Overholt (1993)
カタラン予想そのもの(8 8 8 と 9 9 9 以外に連続する完全冪は存在しない)は、2002 年に P. Mihăilescu が円分体の理論を用いて完全に証明しました。ABC 予想からは有限性しか出ませんが、それでも独立な証明として意味があります。
ABC 予想が「もっともらしい」と信じられている最大の根拠は、多項式に対する完全な類似が定理として証明済みであることです。しかも証明は初等的です。
以下、K K K を標数 0 0 0 の体(標数(Definition 5.7)[環と体の基礎] 。Q \mathbb{Q} Q , R \mathbb{R} R , C \mathbb{C} C など)とし、f ∈ K [ t ] f \in K[t] f ∈ K [ t ] が 0 0 0 でないとき、代数閉包 K ‾ \overline{K} K における f f f の相異なる 根の個数を n 0 ( f ) n_0(f) n 0 ( f ) と書きます。n 0 n_0 n 0 は根基の次数、すなわち n 0 ( f ) = deg ( ∏ α ( t − α ) ) n_0(f) = \deg \bigl(\prod_{\alpha}(t-\alpha)\bigr) n 0 ( f ) = deg ( ∏ α ( t − α ) ) (積は相異なる根 α \alpha α すべてにわたる)です。
Theorem 5.1 (Mason–Stothers の定理 )
K K K を標数 0 0 0 の体、a , b , c ∈ K [ t ] a,b,c \in K[t] a , b , c ∈ K [ t ] を 0 0 0 でない多項式とし、
a + b = c , gcd ( a , b ) = 1 a + b = c, \qquad \gcd(a,b) = 1 a + b = c , g cd( a , b ) = 1 が成り立ち、さらに a , b , c a,b,c a , b , c の少なくとも 1 つは定数でない(すなわち 3 つとも定数ということはない)とします。このとき
max ( deg a , deg b , deg c ) ≤ n 0 ( a b c ) − 1 \max(\deg a, \deg b, \deg c) \le n_0(abc) - 1 max ( deg a , deg b , deg c ) ≤ n 0 ( ab c ) − 1 が成り立ちます。
Proof(Theorem 5.1) まず、gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 と a + b = c a+b=c a + b = c から、Lemma 3.2 と同じ議論で a , b , c a,b,c a , b , c は対ごとに互いに素です(共通因子は差 c − a = b c-a=b c − a = b などを割り切るため)。したがって n 0 ( a b c ) = n 0 ( a ) + n 0 ( b ) + n 0 ( c ) n_0(abc) = n_0(a)+n_0(b)+n_0(c) n 0 ( ab c ) = n 0 ( a ) + n 0 ( b ) + n 0 ( c ) です。
Wronskian の導入。 W = a b ′ − a ′ b W = ab' - a'b W = a b ′ − a ′ b とおきます。b = c − a b = c-a b = c − a 、b ′ = c ′ − a ′ b' = c'-a' b ′ = c ′ − a ′ を代入すると
W = a ( c ′ − a ′ ) − a ′ ( c − a ) = a c ′ − a ′ c W = a(c'-a') - a'(c-a) = ac' - a'c W = a ( c ′ − a ′ ) − a ′ ( c − a ) = a c ′ − a ′ c であり、a = c − b a = c-b a = c − b 、a ′ = c ′ − b ′ a' = c'-b' a ′ = c ′ − b ′ を代入すると
W = ( c − b ) b ′ − ( c ′ − b ′ ) b = c b ′ − c ′ b W = (c-b)b' - (c'-b')b = cb' - c'b W = ( c − b ) b ′ − ( c ′ − b ′ ) b = c b ′ − c ′ b です。つまり W W W は、3 つの多項式のうちどの 2 つから作っても同じものになります。
W ≠ 0 W \ne 0 W = 0 の確認。 W = 0 W = 0 W = 0 とすると a b ′ = a ′ b ab' = a'b a b ′ = a ′ b です。gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 より a ∣ a ′ b a \mid a'b a ∣ a ′ b から a ∣ a ′ a \mid a' a ∣ a ′ が従います。a ′ ≠ 0 a' \ne 0 a ′ = 0 なら deg a ′ = deg a − 1 < deg a \deg a' = \deg a - 1 < \deg a deg a ′ = deg a − 1 < deg a となって a ∣ a ′ a \mid a' a ∣ a ′ に反するので a ′ = 0 a' = 0 a ′ = 0 、標数 0 0 0 ゆえ a a a は定数です。同様に b b b も定数となり、c = a + b c = a+b c = a + b も定数です。これは「すべては定数でない」という仮定に反します。よって W ≠ 0 W \ne 0 W = 0 。
次数の上からの評価。 deg ( a b ′ ) ≤ deg a + deg b − 1 \deg(ab') \le \deg a + \deg b - 1 deg ( a b ′ ) ≤ deg a + deg b − 1 (b b b が定数なら b ′ = 0 b'=0 b ′ = 0 で項が消えるので、いずれにせよ成立)、deg ( a ′ b ) ≤ deg a − 1 + deg b \deg(a'b) \le \deg a - 1 + \deg b deg ( a ′ b ) ≤ deg a − 1 + deg b ですから
deg W ≤ deg a + deg b − 1. \deg W \le \deg a + \deg b - 1 . deg W ≤ deg a + deg b − 1. 同様に W = a c ′ − a ′ c W = ac'-a'c W = a c ′ − a ′ c から deg W ≤ deg a + deg c − 1 \deg W \le \deg a + \deg c - 1 deg W ≤ deg a + deg c − 1 、W = c b ′ − c ′ b W = cb'-c'b W = c b ′ − c ′ b から deg W ≤ deg b + deg c − 1 \deg W \le \deg b + \deg c - 1 deg W ≤ deg b + deg c − 1 を得ます。
次数の下からの評価。 a = ∏ i ( t − α i ) e i a = \prod_i (t-\alpha_i)^{e_i} a = ∏ i ( t − α i ) e i と K ‾ \overline{K} K 上で分解し、a 0 = ∏ i ( t − α i ) e i − 1 a_0 = \prod_i (t-\alpha_i)^{e_i-1} a 0 = ∏ i ( t − α i ) e i − 1 とおきます。deg a 0 = deg a − n 0 ( a ) \deg a_0 = \deg a - n_0(a) deg a 0 = deg a − n 0 ( a ) です。積の微分法により
a ′ = ∑ i e i ( t − α i ) e i − 1 ∏ j ≠ i ( t − α j ) e j a' = \sum_i e_i (t-\alpha_i)^{e_i-1}\prod_{j\ne i}(t-\alpha_j)^{e_j} a ′ = i ∑ e i ( t − α i ) e i − 1 j = i ∏ ( t − α j ) e j で、各項は ∏ j ( t − α j ) e j − 1 = a 0 \prod_j (t-\alpha_j)^{e_j-1} = a_0 ∏ j ( t − α j ) e j − 1 = a 0 で割り切れます(j = i j = i j = i の因子の指数は e i − 1 e_i-1 e i − 1 、j ≠ i j\ne i j = i では e j ≥ e j − 1 e_j \ge e_j-1 e j ≥ e j − 1 )。よって a 0 ∣ a a_0 \mid a a 0 ∣ a かつ a 0 ∣ a ′ a_0 \mid a' a 0 ∣ a ′ で、W = a b ′ − a ′ b W = ab'-a'b W = a b ′ − a ′ b の両項が a 0 a_0 a 0 で割り切れるので a 0 ∣ W a_0 \mid W a 0 ∣ W 。まったく同様に b 0 ∣ W b_0 \mid W b 0 ∣ W (W = a b ′ − a ′ b W = ab'-a'b W = a b ′ − a ′ b を使う)、c 0 ∣ W c_0 \mid W c 0 ∣ W (W = a c ′ − a ′ c W = ac'-a'c W = a c ′ − a ′ c を使う)が成り立ちます。a , b , c a,b,c a , b , c が対ごとに互いに素なので a 0 , b 0 , c 0 a_0,b_0,c_0 a 0 , b 0 , c 0 も対ごとに互いに素、したがって積 a 0 b 0 c 0 a_0b_0c_0 a 0 b 0 c 0 が W W W を割り切ります。W ≠ 0 W \ne 0 W = 0 より
deg W ≥ deg a 0 + deg b 0 + deg c 0 = deg a + deg b + deg c − n 0 ( a b c ) . \deg W \ge \deg a_0 + \deg b_0 + \deg c_0 = \deg a + \deg b + \deg c - n_0(abc) . deg W ≥ deg a 0 + deg b 0 + deg c 0 = deg a + deg b + deg c − n 0 ( ab c ) . 結論。 下からの評価と、上からの 3 つの評価を突き合わせます。deg W ≤ deg a + deg b − 1 \deg W \le \deg a+\deg b-1 deg W ≤ deg a + deg b − 1 と合わせると
deg a + deg b + deg c − n 0 ( a b c ) ≤ deg a + deg b − 1 ⟹ deg c ≤ n 0 ( a b c ) − 1. \deg a + \deg b + \deg c - n_0(abc) \le \deg a + \deg b - 1
\quad\Longrightarrow\quad
\deg c \le n_0(abc) - 1 . deg a + deg b + deg c − n 0 ( ab c ) ≤ deg a + deg b − 1 ⟹ deg c ≤ n 0 ( ab c ) − 1. deg W ≤ deg a + deg c − 1 \deg W \le \deg a + \deg c - 1 deg W ≤ deg a + deg c − 1 からは deg b ≤ n 0 ( a b c ) − 1 \deg b \le n_0(abc)-1 deg b ≤ n 0 ( ab c ) − 1 、deg W ≤ deg b + deg c − 1 \deg W \le \deg b+\deg c-1 deg W ≤ deg b + deg c − 1 からは deg a ≤ n 0 ( a b c ) − 1 \deg a \le n_0(abc)-1 deg a ≤ n 0 ( ab c ) − 1 が同じ計算で従います。3 つを合わせて主張を得ます。
∎ Corollary 5.2 (多項式版フェルマーの最終定理 )
K K K を標数 0 0 0 の体、n ≥ 3 n \ge 3 n ≥ 3 とします。互いに素で少なくとも 1 つが定数でない a , b , c ∈ K [ t ] a,b,c \in K[t] a , b , c ∈ K [ t ] (いずれも 0 0 0 でない)に対して
a n + b n = c n a^n + b^n = c^n a n + b n = c n は成り立ちません。
Proof(Corollary 5.2) 成り立つと仮定します。a n , b n , c n a^n, b^n, c^n a n , b n , c n に Theorem 5.1 を適用します。gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 なら gcd ( a n , b n ) = 1 \gcd(a^n,b^n)=1 g cd( a n , b n ) = 1 であり、a , b , c a,b,c a , b , c の少なくとも 1 つが定数でなければ a n , b n , c n a^n,b^n,c^n a n , b n , c n のすべてが定数ということはありません。また相異なる根の個数は冪を取っても変わらないので
n 0 ( a n b n c n ) = n 0 ( a b c ) ≤ deg a + deg b + deg c n_0(a^nb^nc^n) = n_0(abc) \le \deg a + \deg b + \deg c n 0 ( a n b n c n ) = n 0 ( ab c ) ≤ deg a + deg b + deg c です(相異なる根の個数は次数以下)。定理より
n deg a ≤ n 0 ( a b c ) − 1 , n deg b ≤ n 0 ( a b c ) − 1 , n deg c ≤ n 0 ( a b c ) − 1. n\deg a \le n_0(abc) - 1, \quad n\deg b \le n_0(abc)-1, \quad n \deg c \le n_0(abc)-1 . n deg a ≤ n 0 ( ab c ) − 1 , n deg b ≤ n 0 ( ab c ) − 1 , n deg c ≤ n 0 ( ab c ) − 1. 3 式を辺々加え、S = deg a + deg b + deg c S = \deg a+\deg b+\deg c S = deg a + deg b + deg c とおくと
n S ≤ 3 n 0 ( a b c ) − 3 ≤ 3 S − 3 , nS \le 3\,n_0(abc) - 3 \le 3S - 3 , n S ≤ 3 n 0 ( ab c ) − 3 ≤ 3 S − 3 , すなわち ( n − 3 ) S ≤ − 3 (n-3)S \le -3 ( n − 3 ) S ≤ − 3 です。S ≥ 0 S \ge 0 S ≥ 0 かつ n ≥ 3 n \ge 3 n ≥ 3 なら左辺は 0 0 0 以上なので矛盾します。
∎ Example 5.3 (定理の評価は最良である )
n ≥ 1 n \ge 1 n ≥ 1 とし、a = t n a = t^n a = t n , b = 1 b = 1 b = 1 , c = t n + 1 c = t^n+1 c = t n + 1 とします(K = C K = \mathbb{C} K = C )。gcd ( t n , 1 ) = 1 \gcd(t^n,1)=1 g cd( t n , 1 ) = 1 、a + b = c a+b=c a + b = c で、a a a は定数ではありません。t n + 1 t^n+1 t n + 1 は C \mathbb{C} C 上で相異なる n n n 個の根 exp ( i π ( 2 k + 1 ) / n ) \exp(i\pi(2k+1)/n) exp ( iπ ( 2 k + 1 ) / n ) を持つので
n 0 ( a b c ) = n 0 ( t n ) + n 0 ( 1 ) + n 0 ( t n + 1 ) = 1 + 0 + n = n + 1. n_0(abc) = n_0(t^n) + n_0(1) + n_0(t^n+1) = 1 + 0 + n = n+1 . n 0 ( ab c ) = n 0 ( t n ) + n 0 ( 1 ) + n 0 ( t n + 1 ) = 1 + 0 + n = n + 1. 一方 max ( deg a , deg b , deg c ) = n = n 0 ( a b c ) − 1 \max(\deg a,\deg b,\deg c) = n = n_0(abc)-1 max ( deg a , deg b , deg c ) = n = n 0 ( ab c ) − 1 で、Theorem 5.1 の不等式は等号で成立します。したがって「− 1 -1 − 1 」を「− 2 -2 − 2 」に改良することはできません。
ABC 予想は現在も未解決です。無条件に知られている最良の評価は、C. L. Stewart と Kunrui Yu によるもので、ABC 三つ組に対して
log c ≤ K ε ⋅ rad ( a b c ) 1 / 3 + ε \log c \le K_\varepsilon \cdot \operatorname{rad}(abc)^{1/3+\varepsilon} log c ≤ K ε ⋅ rad ( ab c ) 1/3 + ε の形をしています。ABC 予想が log c ≤ ( 1 + ε ) log rad ( a b c ) + O ( 1 ) \log c \le (1+\varepsilon)\log \operatorname{rad}(abc) + O(1) log c ≤ ( 1 + ε ) log rad ( ab c ) + O ( 1 ) を主張しているのに対し、既知の評価では右辺が rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) の冪 であり、隔たりは指数的です。この差を埋める見通しは、現在の解析的手法(Baker の対数一次形式の理論)の延長線上には見えていません。
2012 年、望月新一は宇宙際 Teichmüller 理論(IUT 理論)と呼ばれる枠組みを構築し、その帰結として ABC 予想(より正確には Szpiro 型の不等式)が従うと主張する一連の論文を公表しました。これらは 2021 年に京都大学数理解析研究所の学術誌 PRIMS に掲載されています。一方で 2018 年、P. Scholze と J. Stix は、証明の要となる系(Corollary 3.12)の議論に埋めがたい飛躍があるとする文書を公表し、望月による反論との間で見解の一致には至っていません。
数値的には、c c c が 10 18 10^{18} 1 0 18 程度までの全三つ組が計算され、質の分布は予想と整合的です。反例(質がいくらでも大きくなる族)は見つかっていません。ABC 予想は、状況証拠(多項式版の定理、数値実験、他の予想との整合性)に強く支えられた、しかし証明の見えない予想であり続けています。
Exercise 7.1 易
次の各組が ABC 三つ組であることを確かめ、rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) と質 q q q を計算してください(log \log log は自然対数、値は小数第 3 位まで)。
(1) ( 5 , 27 , 32 ) (5, 27, 32) ( 5 , 27 , 32 ) (2) ( 1 , 80 , 81 ) (1, 80, 81) ( 1 , 80 , 81 ) (3) ( 32 , 49 , 81 ) (32, 49, 81) ( 32 , 49 , 81 )
Solution (1) gcd ( 5 , 27 ) = 1 \gcd(5,27)=1 g cd( 5 , 27 ) = 1 、5 + 27 = 32 5+27=32 5 + 27 = 32 ✓。a b c = 5 ⋅ 3 3 ⋅ 2 5 abc = 5\cdot 3^3\cdot 2^5 ab c = 5 ⋅ 3 3 ⋅ 2 5 なので rad ( a b c ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 = 30 \operatorname{rad}(abc) = 2\cdot3\cdot5 = 30 rad ( ab c ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 = 30 。q = log 32 / log 30 = 3.466 / 3.401 = 1.019 q = \log 32/\log 30 = 3.466/3.401 = 1.019 q = log 32/ log 30 = 3.466/3.401 = 1.019 。かろうじて 1 1 1 を超えます。
(2) gcd ( 1 , 80 ) = 1 \gcd(1,80)=1 g cd( 1 , 80 ) = 1 、1 + 80 = 81 1+80=81 1 + 80 = 81 ✓。80 = 2 4 ⋅ 5 80 = 2^4\cdot 5 80 = 2 4 ⋅ 5 , 81 = 3 4 81 = 3^4 81 = 3 4 なので rad ( a b c ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 = 30 \operatorname{rad}(abc) = 2\cdot3\cdot5 = 30 rad ( ab c ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 5 = 30 。q = log 81 / log 30 = 4.394 / 3.401 = 1.292 q = \log 81/\log 30 = 4.394/3.401 = 1.292 q = log 81/ log 30 = 4.394/3.401 = 1.292 。
(3) gcd ( 32 , 49 ) = 1 \gcd(32,49)=1 g cd( 32 , 49 ) = 1 、32 + 49 = 81 32+49=81 32 + 49 = 81 ✓。32 = 2 5 32=2^5 32 = 2 5 , 49 = 7 2 49=7^2 49 = 7 2 , 81 = 3 4 81=3^4 81 = 3 4 なので rad ( a b c ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 7 = 42 \operatorname{rad}(abc) = 2\cdot3\cdot7 = 42 rad ( ab c ) = 2 ⋅ 3 ⋅ 7 = 42 。q = log 81 / log 42 = 4.394 / 3.738 = 1.176 q = \log 81/\log 42 = 4.394/3.738 = 1.176 q = log 81/ log 42 = 4.394/3.738 = 1.176 。これは Example 4.5 のフェルマー・カタラン解 2 5 + 7 2 = 3 4 2^5+7^2=3^4 2 5 + 7 2 = 3 4 に対応する三つ組です。3 つとも高い冪なので根基が小さくなっています。
Exercise 7.2 標準
Axiom 3.7 を仮定して、方程式
x p − y q = 1 ( x , y ≥ 2 , p , q ≥ 2 は整数 ) x^p - y^q = 1 \qquad (x,y \ge 2,\ p,q \ge 2 \text{ は整数}) x p − y q = 1 ( x , y ≥ 2 , p , q ≥ 2 は整数 ) の解に対応する値の組 ( x p , y q ) (x^p, y^q) ( x p , y q ) が有限個しかないことを証明してください。
Solution a = y q a = y^q a = y q , b = 1 b = 1 b = 1 , c = x p c = x^p c = x p とおくと a + b = c a+b=c a + b = c で、gcd ( a , b ) = gcd ( y q , 1 ) = 1 \gcd(a,b)=\gcd(y^q,1)=1 g cd( a , b ) = g cd( y q , 1 ) = 1 ですから ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) は ABC 三つ組です。
まず 1 / p + 1 / q ≤ 5 / 6 1/p + 1/q \le 5/6 1/ p + 1/ q ≤ 5/6 を示します。p = q = 2 p=q=2 p = q = 2 とすると x 2 − y 2 = ( x − y ) ( x + y ) = 1 x^2-y^2 = (x-y)(x+y) = 1 x 2 − y 2 = ( x − y ) ( x + y ) = 1 となり、x , y ≥ 2 x,y\ge 2 x , y ≥ 2 では x + y ≥ 4 > 1 x+y \ge 4 > 1 x + y ≥ 4 > 1 なので解がありません。よって p , q p,q p , q の少なくとも一方は 3 3 3 以上で、1 / p + 1 / q ≤ 1 / 2 + 1 / 3 = 5 / 6 1/p+1/q \le 1/2+1/3 = 5/6 1/ p + 1/ q ≤ 1/2 + 1/3 = 5/6 です。
次に根基を評価します。Proposition 2.3 より rad ( a b c ) = rad ( y q ⋅ 1 ⋅ x p ) = rad ( x y ) ≤ x y \operatorname{rad}(abc) = \operatorname{rad}(y^q\cdot 1\cdot x^p) = \operatorname{rad}(xy) \le xy rad ( ab c ) = rad ( y q ⋅ 1 ⋅ x p ) = rad ( x y ) ≤ x y 。y q < x p = c y^q < x^p = c y q < x p = c から y < c 1 / q y < c^{1/q} y < c 1/ q 、x = c 1 / p x = c^{1/p} x = c 1/ p ですから
rad ( a b c ) ≤ x y < c 1 / p + 1 / q ≤ c 5 / 6 . \operatorname{rad}(abc) \le xy < c^{1/p+1/q} \le c^{5/6} . rad ( ab c ) ≤ x y < c 1/ p + 1/ q ≤ c 5/6 . Proposition 3.9 の (ii) を ε = 1 / 10 \varepsilon = 1/10 ε = 1/10 で適用すると、定数 K = K 1 / 10 K = K_{1/10} K = K 1/10 があって
c < K ( c 5 / 6 ) 11 / 10 = K c 11 / 12 . c < K\left(c^{5/6}\right)^{11/10} = K\, c^{11/12} . c < K ( c 5/6 ) 11/10 = K c 11/12 . よって c 1 / 12 < K c^{1/12} < K c 1/12 < K 、c < K 12 c < K^{12} c < K 12 です。c = x p c = x^p c = x p が有界なので、c c c の値は有限通り、各 c c c に対して a = c − 1 a = c-1 a = c − 1 も定まるので、値の組 ( x p , y q ) (x^p,y^q) ( x p , y q ) は有限個です。
(補足:x , y ≥ 2 x,y \ge 2 x , y ≥ 2 より 2 p ≤ c < K 12 2^p \le c < K^{12} 2 p ≤ c < K 12 なので、指数 p p p 、同様に q q q も有界です。したがって解 ( x , y , p , q ) (x,y,p,q) ( x , y , p , q ) 自体も有限個になります。実際には Mihăilescu の定理により、解は 3 2 − 2 3 = 1 3^2-2^3=1 3 2 − 2 3 = 1 のみであることが分かっています。)
Exercise 7.3 標準
Theorem 5.1 において、仮定「a , b , c a,b,c a , b , c の少なくとも 1 つは定数でない」を落とすと結論が偽になることを、反例を挙げて示してください。また、標数 0 0 0 という仮定を落とすと偽になることを、標数 p p p の体上の例で示してください。
Solution 定数の場合。 a = 1 a = 1 a = 1 , b = 1 b = 1 b = 1 , c = 2 c = 2 c = 2 (K = Q K = \mathbb{Q} K = Q )とすると a + b = c a+b=c a + b = c 、gcd ( a , b ) = 1 \gcd(a,b)=1 g cd( a , b ) = 1 です。a b c = 2 abc = 2 ab c = 2 は定数なので根を持たず n 0 ( a b c ) = 0 n_0(abc) = 0 n 0 ( ab c ) = 0 、一方 max ( deg a , deg b , deg c ) = 0 \max(\deg a,\deg b,\deg c) = 0 max ( deg a , deg b , deg c ) = 0 です。結論の不等式は 0 ≤ − 1 0 \le -1 0 ≤ − 1 となり偽です。証明では W = a b ′ − a ′ b = 0 W = ab'-a'b = 0 W = a b ′ − a ′ b = 0 となり、W ≠ 0 W \ne 0 W = 0 の議論が破綻していました。
標数 p p p の場合。 K = F p ( s ) K = \mathbb{F}_p(s) K = F p ( s ) (s s s は不定元)上で
a = t p , b = − s , c = t p − s a = t^p, \qquad b = -s, \qquad c = t^p - s a = t p , b = − s , c = t p − s とすると a + b = c a+b=c a + b = c 、a a a と b b b は互いに素です(b b b は t t t を含まない 0 0 0 でない定数)。c = t p − s c = t^p - s c = t p − s は K ‾ \overline{K} K 上で c = ( t − s 1 / p ) p c = (t - s^{1/p})^p c = ( t − s 1/ p ) p と分解するので n 0 ( c ) = 1 n_0(c) = 1 n 0 ( c ) = 1 、また n 0 ( a ) = n 0 ( t p ) = 1 n_0(a) = n_0(t^p) = 1 n 0 ( a ) = n 0 ( t p ) = 1 、n 0 ( b ) = 0 n_0(b)=0 n 0 ( b ) = 0 です。よって n 0 ( a b c ) = 2 n_0(abc) = 2 n 0 ( ab c ) = 2 ですが max ( deg a , deg b , deg c ) = p \max(\deg a,\deg b,\deg c) = p max ( deg a , deg b , deg c ) = p であり、定理の結論は p ≤ n 0 ( a b c ) − 1 = 1 p \le n_0(abc)-1 = 1 p ≤ n 0 ( ab c ) − 1 = 1 となって、p ≥ 2 p \ge 2 p ≥ 2 では偽です。証明では、標数 p p p で a ′ = ( t p ) ′ = p t p − 1 = 0 a' = (t^p)' = pt^{p-1} = 0 a ′ = ( t p ) ′ = p t p − 1 = 0 となり「a ′ = 0 a'=0 a ′ = 0 ならば a a a は定数」という一歩が使えなくなっています。
Exercise 7.4 難
Axiom 3.7 を仮定して、次を示してください。任意の δ > 0 \delta > 0 δ > 0 に対して定数 κ δ > 0 \kappa_\delta > 0 κ δ > 0 が存在し、gcd ( x , y ) = 1 \gcd(x,y)=1 g cd( x , y ) = 1 かつ x 3 ≠ y 2 x^3 \ne y^2 x 3 = y 2 を満たすすべての正整数 x , y x,y x , y について
∣ x 3 − y 2 ∣ ≥ κ δ x 1 / 2 − δ \lvert x^3 - y^2 \rvert \ge \kappa_\delta\, x^{1/2-\delta} ∣ x 3 − y 2 ∣ ≥ κ δ x 1/2 − δ が成り立つ。(これは Hall 予想 ∣ x 3 − y 2 ∣ ≫ x 1 / 2 \lvert x^3-y^2\rvert \gg x^{1/2} ∣ x 3 − y 2 ∣ ≫ x 1/2 の弱形です。)
Solution h = x 3 − y 2 ≠ 0 h = x^3-y^2 \ne 0 h = x 3 − y 2 = 0 とおきます。∣ h ∣ ≥ x 1 / 2 \lvert h\rvert \ge x^{1/2} ∣ h ∣ ≥ x 1/2 ならば ∣ h ∣ ≥ x 1 / 2 ≥ x 1 / 2 − δ \lvert h \rvert \ge x^{1/2} \ge x^{1/2-\delta} ∣ h ∣ ≥ x 1/2 ≥ x 1/2 − δ となって κ δ ≤ 1 \kappa_\delta \le 1 κ δ ≤ 1 の下で主張が成り立つので、以下 ∣ h ∣ < x 1 / 2 \lvert h\rvert < x^{1/2} ∣ h ∣ < x 1/2 と仮定します。このとき y 2 = x 3 − h ≤ x 3 + x 1 / 2 ≤ 2 x 3 y^2 = x^3 - h \le x^3 + x^{1/2} \le 2x^3 y 2 = x 3 − h ≤ x 3 + x 1/2 ≤ 2 x 3 なので y ≤ 2 x 3 / 2 ≤ 2 x 3 / 2 y \le \sqrt{2}\,x^{3/2} \le 2x^{3/2} y ≤ 2 x 3/2 ≤ 2 x 3/2 です。
ABC 三つ組を作ります。h > 0 h > 0 h > 0 のときは ( a , b , c ) = ( y 2 , h , x 3 ) (a,b,c) = (y^2, h, x^3) ( a , b , c ) = ( y 2 , h , x 3 ) 、h < 0 h < 0 h < 0 のときは ( a , b , c ) = ( x 3 , ∣ h ∣ , y 2 ) (a,b,c) = (x^3, \lvert h\rvert, y^2) ( a , b , c ) = ( x 3 , ∣ h ∣ , y 2 ) とします。いずれも a + b = c a+b=c a + b = c を満たします。互いに素性を確かめます。素数 ℓ \ell ℓ が y 2 y^2 y 2 と h h h を割り切れば ℓ ∣ y 2 + h = x 3 \ell \mid y^2+h = x^3 ℓ ∣ y 2 + h = x 3 なので ℓ ∣ x \ell \mid x ℓ ∣ x かつ ℓ ∣ y \ell \mid y ℓ ∣ y となり gcd ( x , y ) = 1 \gcd(x,y)=1 g cd( x , y ) = 1 に反します。よって gcd ( y 2 , h ) = 1 \gcd(y^2,h)=1 g cd( y 2 , h ) = 1 で、h < 0 h<0 h < 0 の場合も同様に gcd ( x 3 , ∣ h ∣ ) = 1 \gcd(x^3,\lvert h\rvert)=1 g cd( x 3 , ∣ h ∣) = 1 です。
いずれの場合も c ≥ x 3 c \ge x^3 c ≥ x 3 です(h > 0 h>0 h > 0 なら c = x 3 c = x^3 c = x 3 、h < 0 h<0 h < 0 なら c = y 2 > x 3 c = y^2 > x^3 c = y 2 > x 3 )。また Proposition 2.3 より
rad ( a b c ) = rad ( x 3 y 2 ∣ h ∣ ) ≤ x y ∣ h ∣ ≤ 2 x 5 / 2 ∣ h ∣ . \operatorname{rad}(abc) = \operatorname{rad}\bigl(x^3 y^2 \lvert h\rvert\bigr) \le x\,y\,\lvert h\rvert \le 2x^{5/2}\lvert h\rvert . rad ( ab c ) = rad ( x 3 y 2 ∣ h ∣ ) ≤ x y ∣ h ∣ ≤ 2 x 5/2 ∣ h ∣ . Proposition 3.9 の (ii) を ε > 0 \varepsilon > 0 ε > 0 に対して適用すると、K = K ε K = K_\varepsilon K = K ε を用いて
x 3 ≤ c < K ( 2 x 5 / 2 ∣ h ∣ ) 1 + ε = K 2 1 + ε x 5 2 ( 1 + ε ) ∣ h ∣ 1 + ε . x^3 \le c < K\left(2x^{5/2}\lvert h\rvert\right)^{1+\varepsilon} = K\,2^{1+\varepsilon} x^{\frac52(1+\varepsilon)}\lvert h\rvert^{1+\varepsilon} . x 3 ≤ c < K ( 2 x 5/2 ∣ h ∣ ) 1 + ε = K 2 1 + ε x 2 5 ( 1 + ε ) ∣ h ∣ 1 + ε . ∣ h ∣ 1 + ε \lvert h\rvert^{1+\varepsilon} ∣ h ∣ 1 + ε について解くと
∣ h ∣ 1 + ε > x 3 − 5 2 ( 1 + ε ) 2 1 + ε K = x 1 2 − 5 2 ε 2 1 + ε K , ∣ h ∣ > ( 1 2 1 + ε K ) 1 1 + ε x 1 / 2 − 5 ε / 2 1 + ε . \lvert h\rvert^{1+\varepsilon} > \frac{x^{3-\frac52(1+\varepsilon)}}{2^{1+\varepsilon}K} = \frac{x^{\frac12-\frac52\varepsilon}}{2^{1+\varepsilon}K},
\qquad
\lvert h\rvert > \left(\frac{1}{2^{1+\varepsilon}K}\right)^{\frac{1}{1+\varepsilon}} x^{\frac{1/2-5\varepsilon/2}{1+\varepsilon}} . ∣ h ∣ 1 + ε > 2 1 + ε K x 3 − 2 5 ( 1 + ε ) = 2 1 + ε K x 2 1 − 2 5 ε , ∣ h ∣ > ( 2 1 + ε K 1 ) 1 + ε 1 x 1 + ε 1/2 − 5 ε /2 . 指数 1 / 2 − 5 ε / 2 1 + ε \dfrac{1/2-5\varepsilon/2}{1+\varepsilon} 1 + ε 1/2 − 5 ε /2 は ε → 0 + \varepsilon \to 0^{+} ε → 0 + で 1 / 2 1/2 1/2 に収束するので、与えられた δ > 0 \delta>0 δ > 0 に対して十分小さい ε > 0 \varepsilon>0 ε > 0 を選べばこの指数は 1 / 2 − δ 1/2-\delta 1/2 − δ 以上になります。そのような ε \varepsilon ε を 1 つ固定し、κ δ = min ( 1 , ( 2 1 + ε K ε ) − 1 / ( 1 + ε ) ) \kappa_\delta = \min\bigl(1, (2^{1+\varepsilon}K_\varepsilon)^{-1/(1+\varepsilon)}\bigr) κ δ = min ( 1 , ( 2 1 + ε K ε ) − 1/ ( 1 + ε ) ) とおけば、x ≥ 1 x \ge 1 x ≥ 1 より x ( 1 / 2 − 5 ε / 2 ) / ( 1 + ε ) ≥ x 1 / 2 − δ x^{(1/2-5\varepsilon/2)/(1+\varepsilon)} \ge x^{1/2-\delta} x ( 1/2 − 5 ε /2 ) / ( 1 + ε ) ≥ x 1/2 − δ となり、両方の場合を合わせて主張が従います。
A. Granville and T. J. Tucker, “It’s As Easy As abc”, Notices of the American Mathematical Society 49 (2002), no. 10, 1224–1231. ABC 予想の帰結(Fermat–Catalan、Hall、powerful 数、Wieferich 素数など)が網羅的に解説された、最良の入門記事です。
J. Oesterlé, “Nouvelles approches du « théorème » de Fermat”, Séminaire Bourbaki exp. no. 694, Astérisque 161–162 (1988), 165–186. 予想が公けに定式化された原典のひとつ。
S. Lang, “Old and new conjectured diophantine inequalities”, Bulletin of the American Mathematical Society 23 (1990), 37–75. ABC 予想を Hall 予想・Szpiro 予想・Vojta 予想の中に位置づけた総説。
R. C. Mason, Diophantine Equations over Function Fields , London Mathematical Society Lecture Note Series 96, Cambridge University Press, 1984. 多項式版(Theorem 5.1 )の原典。W. W. Stothers, “Polynomial identities and hauptmoduln”, Quarterly Journal of Mathematics (Oxford) 32 (1981), 349–370 も参照。
C. L. Stewart and Kunrui Yu, “On the abc conjecture, II”, Duke Mathematical Journal 108 (2001), 169–181. 無条件に知られている最良の評価(第 6 節)。
加藤文元『宇宙と宇宙をつなぐ数学 IUT理論の衝撃』KADOKAWA、2019。IUT 理論の一般向け解説。証明の検証を目的とした文献ではない点に注意してください。
ABC 予想がどこから来たのか。 第 1 節で述べたとおり、Oesterlé がこの不等式に到達したのは楕円曲線を経由してでした。その道筋をたどっておきます。ABC 三つ組 ( a , b , c ) (a,b,c) ( a , b , c ) に対して、Q \mathbb{Q} Q 上の楕円曲線
E a , b : y 2 = x ( x − a ) ( x + b ) E_{a,b} : \quad y^2 = x(x-a)(x+b) E a , b : y 2 = x ( x − a ) ( x + b ) を対応させます。これはフェルマーの最終定理の証明で本質的な役割を果たした Frey 曲線 (Definition 4.1[フェルマーの最終定理] )と同じ形です(フェルマーの最終定理 を参照)。
判別式の計算。 3 次式 ( x − e 1 ) ( x − e 2 ) ( x − e 3 ) (x-e_1)(x-e_2)(x-e_3) ( x − e 1 ) ( x − e 2 ) ( x − e 3 ) を右辺に持つ曲線の判別式は Δ = 16 ( e 1 − e 2 ) 2 ( e 2 − e 3 ) 2 ( e 3 − e 1 ) 2 \Delta = 16\,(e_1-e_2)^2(e_2-e_3)^2(e_3-e_1)^2 Δ = 16 ( e 1 − e 2 ) 2 ( e 2 − e 3 ) 2 ( e 3 − e 1 ) 2 で与えられます。いまの場合、根は e 1 = 0 e_1 = 0 e 1 = 0 , e 2 = a e_2 = a e 2 = a , e 3 = − b e_3 = -b e 3 = − b ですから、差は − a -a − a , a + b = c a+b = c a + b = c , − b -b − b となり
Δ = 16 a 2 c 2 b 2 = 16 ( a b c ) 2 . \Delta = 16\,a^2c^2b^2 = 16\,(abc)^2 . Δ = 16 a 2 c 2 b 2 = 16 ( ab c ) 2 . この Δ \Delta Δ は上の式で与えたモデルに対する判別式であり(Proposition 4.2[フェルマーの最終定理] の計算と同じものです)、最小判別式はこれを 2 2 2 の冪で割ったものになりますが、以下の評価には影響しません。一方、E a , b E_{a,b} E a , b の導手 N N N は、悪い還元を起こす素数だけを(2 2 2 の寄与を別にすれば重複なしに)集めたものであり、N N N は 2 2 2 の冪を除いて rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) に一致します。判別式は素因数の重複度 を含み、導手は素因数の集合 しか見ない、という対比は、c c c と rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) の対比とまったく同じ構造です。
ABC から Szpiro へ。 L. Szpiro は、Q \mathbb{Q} Q 上の楕円曲線の最小判別式 Δ \Delta Δ と導手 N N N について ∣ Δ ∣ ≤ K ε N 6 + ε \lvert \Delta \rvert \le K_\varepsilon N^{6+\varepsilon} ∣ Δ ∣ ≤ K ε N 6 + ε を予想しました。ABC 予想を仮定すると、Frey 曲線についてはこれが直ちに従います。実際、a < c a < c a < c , b < c b < c b < c より a b c < c 3 abc < c^3 ab c < c 3 なので、Proposition 3.9 の (ii) を使って
∣ Δ ∣ = 16 ( a b c ) 2 < 16 c 6 < 16 ( K ε rad ( a b c ) 1 + ε ) 6 = 16 K ε 6 rad ( a b c ) 6 + 6 ε \lvert\Delta\rvert = 16(abc)^2 < 16\,c^6 < 16\,\bigl(K_\varepsilon \operatorname{rad}(abc)^{1+\varepsilon}\bigr)^6 = 16 K_\varepsilon^{6}\operatorname{rad}(abc)^{6+6\varepsilon} ∣ Δ ∣ = 16 ( ab c ) 2 < 16 c 6 < 16 ( K ε rad ( ab c ) 1 + ε ) 6 = 16 K ε 6 rad ( ab c ) 6 + 6 ε が得られます。rad ( a b c ) \operatorname{rad}(abc) rad ( ab c ) は N N N と(2 2 2 の冪を除いて)等しいので、これは Szpiro の不等式にほかなりません。6 6 6 という指数がどこから来たのか、これで説明がつきます。判別式が差の平方 の積で ( a b c ) 2 (abc)^2 ( ab c ) 2 となり、a b c abc ab c が c 3 c^3 c 3 で抑えられるので、合わせて c c c の 6 6 6 乗が現れるのです。
逆向きの含意。 逆に、判別式の代わりに c 4 , c 6 c_4, c_6 c 4 , c 6 という標準的な不変量を用いた「修正 Szpiro 予想」max ( ∣ c 4 ∣ 3 , c 6 2 ) ≤ K ε N 6 + ε \max(\lvert c_4\rvert^3, c_6^2) \le K_\varepsilon N^{6+\varepsilon} max (∣ c 4 ∣ 3 , c 6 2 ) ≤ K ε N 6 + ε は、ABC 予想と同値 であることが知られています(Oesterlé、詳細は Granville–Tucker の解説を参照)。すなわち ABC 予想は、整数の足し算に関する主張であると同時に、楕円曲線の幾何に関する主張でもあります。楕円曲線とモジュラー形式 で見た「数論の異なる領域が同一の対象を別の言葉で語っている」という現象が、ここでも起きているのです。